พระสมเด็จพิมพ์พระมหาจักรพรรดิ(นั่งเมือง)

 เป็นพิมพ์ทรงเครื่องกษัตริย์พร้อมด้วยฉัตรข้างและเหนือเศียร มีตัวอักษร ร ๕ น่าจะสร้างวาระที่ผลัดแผ่นดินใหม่ในปี๒๔๑๑ ซึ่งในชุดนี้มีรูปแบบพิมพ์หลายพิมพ์ พิมพ์นี้ดูจะอลังการไม่น้อย

พระสมเด็จพิมพ์พิเศษ หงส์คู่

 พระสมเด็จเนื้อเหลืองมวลสารแก่หรดาลกลีบทอง โป่งเหลือง เม็ดมวลสารผงวิเศษของเจ้าประคุณสมเด็จโต พิมพ์นี้ดูเรียบง่ายแต่สูงส่ง

พระสมเด็จนั่งบัวประภามณฑล ตัดชิด

                 

พระสมเด็จพิมพ์นี้มีขนาดเล็กแบบพระคะแนนในปัจจุบัน คงสร้างขนาดนี้ไว้สำหรับสตรี ส่วนใหญ่พระในยุคนั้นจะมีขนาดเขื่องถึงใหญ่เป็นส่วนมาก มีน้อยที่ทำเป็นพิมพ์ขนาดเล็ก ได้พบเห็นหลายพิมพ์ที่ตัดลดทอนจากพิมพ์เดิมเพื่อให้มีขนาดเล็กลงโดยไม่ทำให้เสียรูปแบบพิมพ์ดังเช่นองค์นี้ เนื้อมวลสารเหลืองอ่อนละเอียดหนึกนุ่ม พุทธคุณโดดเด่นทางสายงานการปกครอง

พระสมเด็จพิมพ์ขาสิงห์3ชั้นข้างกนก(ช่างหลวง)

พิมพ์ขาสิงห์3ชั้นข้างกนกที่แกะพิมพ์โดยช่างหลวง มีหลายแม่พิมพ์ทั้งพิมพ์ใหญ่ กลางและเล็ก ซึ่งต่างก็มีความงดงามและมีมิติชัดลึกแบบภาพนูนต่ำ พระชุดพิมพ์พิเศษหลายองค์ที่พบเจอจะถูกเคลือบทาด้วยเทียนขี้ผึ้งเพื่อรักษาเนื้อพระแทนการลงรัก ผ่านเวลามาเทียนขี้ผึ้งเสื่อมสภาพไปบ้างและถูกฝุ่นคราบไคลทับถมปนกันเห็นผิวคราบออกเทา บ้างก็แทรกลงไปตามซอกและรอยยุบย่น ผิวเนื้อพระเดิมจะได้เห็นในส่วนที่นูนขึ้นมา องค์นี้เป็นเนื้อเหลืองที่เรียกกันว่า"เนื้อกล้วย" ส่วนพิมพ์ต่อมาได้มีการสืบทอดประยุกต์ให้เรียบง่ายลดลวดลายลงไปอย่างที่ได้เห็นในพระสมเด็จยุคปลายที่เรียกกันในนาม..."พิมพ์จอมพล"

 

พระสมเด็จพิมพ์พิเศษ รูปเหมือนพนมมือ

 พิมพ์รูปเหมือนที่มีความงดงามของการออกแบบและแกะพิมพ์ เนื้อมวลสารแก่สอเหลืองหรือดินโป่งเหลือง สีออกเหลืองเข้ม เนื้อนี้ในสมัยก่อนท่านเรียกว่าเนื้อกล้วย

พระสมเด็จพิมพ์พิเศษ รูปเหมือนนั่งนาคปรก9เศียร

 พิมพ์นี้จัดเป็นพิมพ์พิเศษพิมพ์หนึ่งที่มีลงอยู่ในหนังสือ เป็นเนื้อออกเหลืองซึ่งเนื้อนี้นิยมนำมาสร้างพิมพ์พิเศษในยุคนั้น

พระสมเด็จพิมพ์ม่านทิพย์(แหวกม่าน)พิมพ์ใหญ่ ลงรักปิดทอง

 

พระสมเด็จพิมพ์ดอกสาละฐานแซม

 พระสมเด็จพิมพ์ดอกสาละฐานแซม พุทธศิลป์น้อมนำเหตุการณ์วัดประสูติที่ใต้ต้นสาละ โดยใช้สัญญลักษณ์ดอกสาละบ่งบอกรายล้อมองค์พระที่ประทับนั่ง เนื้อมวลสารมีส่วนผสมของสอเหลืองหรือดินโป่งเหลืองมากเป็นพิเศษจึงทำให้วรรณะออกเหลืองขมิ้น พิมพ์นี้ดูแปลกตาลักษณะของพุทธศิลป์น่าจะก่อนยุคปลาย

ดอกสาละ

พระสมเด็จพิมพ์ใหญ่ (ขอบล่างฟันหนู)

 พระสมเด็จพิมพ์ใหญ่ ขอบล่างฟันหนู อาจจะเป็นพระนอกพิมพ์นิยมของวงการ แต่ระยะหลังมาก็เป็นที่รู้จักและเป็นที่ยอมรับโดยกว้างขวางของกลุ่มคนรุ่นที่นิยมแสวงหาพระสมเด็จที่ไม่เชื่อตามเซียนเพียงอย่างเดียว แต่เปิดวิสัยทัศน์กว้างขึ้น โดยจากผู้ที่มีความรู้และมุมมองที่แตกต่างรวมถึงการใช้เทคโนโลยีทางวิทยาศาสตร์ประกอบการพิจารณาด้วย

พระสมเด็จเจ้าฟ้า พิมพ์กกุสันโธ

พระสมเด็จเจ้าฟ้าพิมพ์กกุสันโธ พุทธลักษณะนั่งขัดสมาธิประทับเหนือรูปไก่อันเป็นสัญญลักษณ์บ่งถึงพระกกุสันโธพุทธเจ้า(พระพุทธเจ้าพระองค์แรก 1ใน5พระองค์ของภัทรกัปป์นี้) แกะแม่พิมพ์โดยช่างสิบหมู่ มวลลสารสร้างด้วยปูนสอ(ปูนขาวผสมทราย)เป็นส่วนใหญ่ พิมพ์นี้สร้างขึ้นที่วัดบวรสถานสุทธาวาส(วัดพระแก้ววังหน้า)ปีที่สร้างพ.ศ.๒๔๑๑

"เรื่องราวของพระสมเด็จฯอันทรงอิสริยยศนี้ เลือกผู้เป็นเจ้าของตามกุศลแต่หนหลัง ทั้งมิได้มีแพร่หลายดาษดื่นเช่นลักษณะสามัญ จะมีอยู่บ้างก็เพียงข้าราชสำนักในรัชกาลก่อนและมักจะมีการเก็บตายเป็นส่วนใหญ่ นับเป็นพระพิมพ์สมเด็จฯซึ่งสร้างขึ้นเพื่อการบรรจุกรุโดยเฉพาะ ที่เหลือแจกในวังเป็นส่วนน้อยแทบจะหาดูไม่ได้" ....นี้เป็นข้อเขียนของอ.ประถม อาจสาคร อันเกี่ยวกับพระสมเด็จเจ้าฟ้า และท่านเป็นผู้ถวายพระนามนี้ด้วยเหตุผล

๑.องค์ประธานในการสร้างพระพิมพ์คือ สมเด็จกรมพระราชวังบวรสถานมงคล(ลิ้นดำ)

๒.พระคณาจารย์ปรกคือ สมเด็จพุฒาจารย์โต พรหมรังสี(โอรสในกรมพระราชวังบวรมหาสุรสีหนาถ มีฐานันดรศักดิ์เป็นเจ้าฟ้าชายพระองค์หนึ่ง)

๓.พระคณาจารย์ปรกคือ กรมหมื่นบวรรังษีสุริยพันธ์(กรมพระยาปวเรศฯ)พระโอรสในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ มีฐานันดรศักดิ์เป็นเจ้าฟ้าชาย

รวมเป็นไตรภาคีเจ้าฟ้า นอกจากนี้ยังมีท่านเจ้ามา พระพุทธบาทปิลันท์เป็นพระคณาจารย์นั่งปรกด้วย พรั่งพร้อมด้วยพระวิปัสสนาจารย์พระเถราจารย์ทั้งฝ่ายอรัญญวาสีและคามวาสีแห่งแผ่นดินที่๔

อ้างอิง : หนังสือ ปู่. เล่าให้ฟัง ฉบับสมบูรณ์ โดย อ.ประถม อาจสาคร (ข้อเขียนบทความของท่านอ้างอิงจาก สาส์นสมเด็จ .พระราชพงศาวดารรัชกาลที่๔ฉบับเจ้าพระยาทิพากรณ์วงศ์)

                                                     

   ระยะหลังมานี้ผู้เขียนได้พบเห็นพิมพ์ในลักษณะพิมพ์คล้ายกันแต่นื้อหาและรายละเอียดพิมพ์ที่ต่างกัน ก็ไม่ทราบที่มาของขององค์ที่กล่าวถึง ดูมวลสารไม่เก่าเท่าแต่ไม่คิดว่าจะเป็นพระทำปลอมขึ้นมา น่าจะเป็นพระที่สร้างเพื่อสืบทอดตามรอยพิมพ์รุ่นเก่าก็เป็นได้ เป็นคนละวาระแน่แต่จะเป็นช่วงเวลาไหน มีรูปมาให้พิจารณาด้วยครับ

พระสมเด็จพิมพ์พระประธานฐานขาสิงห์

   พระสมเด็จพิมพ์พระประธานขาสิงห์ ลักษณะแบบพระพุทธรูปมีพระกรรณและปรากฏรายละเอียดของจีวรรวมถึงสังฆาฏิ องค์พระประทับนั่งบนตั่งขาสิงห์ที่เห็นสันเหลี่ยมแบบนูนต่ำ พระองค์นี้มีการลงรักปิดทองร่องชาดมาแต่เดิมแต่ถูกล้างออก พุทธศิลป์มีรูปแบบไปในแนวทางเดียวกันกับที่ปรากฏในหนังสือพระสมเด็จพระพุฒาจารย์(โต พรหมรังสี) ที่เขียนและรวบรวมโดยวิมล ยิ้มละมัย อดีตบก.หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ (ขออนุญาตนำภาพในหนังสือดังกล่าวมาเพื่อศึกษาประกอบด้วยครับ)

 

ศิลปะที่คล้ายคลึงกัน

พระสมเด็จพิมพ์คู่

   พระสมเด็จพิมพ์คู่ วัดระฆัง เป็นอีกรูปแบบหนึ่งที่แปลกตา มีข้อมูลภาพของพิมพ์นี้ในหนังสือพระสมเด็จพระพุฒาจารย์(โต พรหมรังสี) ที่เขียนโดย วิมล ยิ้มละมัย อดีตบก.หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ที่รวบรวมพระสมเด็จพิมพ์พิเศษไว้มากมาย
   นอกจากทางวัดระฆังจะนำพิมพ์นี้มาจัดสร้างแล้วทางสายพระสกุลวังก็ได้นำรูปแบบพิมพ์นี้มาจัดสร้างด้วยเช่นกัน เนื้อหามวลสารแตกต่างกันเป็นไปตามแบบและแนวทางของแต่ละสาย
   องค์ที่นำมาแบ่งปันให้ชมเป็นพระสมเด็จพิมพ์คู่ของทางสายวัดระฆังครับ

 

พระสมเด็จพิมพ์เล็บมือ

 พระสมเด็จพิมพ์เล็บมือ ลักษณะเป็นทรงมนไม่ได้ตัดขอบแบบสี่เหลี่ยมชิ้นฟัก ด้านหน้าเรียบมีเส้นบังคับพิมพ์และซุ้มครอบแก้วส่วนพิมพ์ด้านในก็มีทั้งที่เป็นพิมพ์ใหญ่พิมพ์ฐานแซมและอื่นๆด้วยเช่นกัน ส่วนหลังเป็นแบบหลังประทุนมีความอูมโค้งพอประมาณ องค์พระมีการลงรักปิดทองร่องชาด แต่จากเวลาที่ผ่านมาเนิ่นนานก์มีคราบไคลและแคลไซด์ปกคลุมผิวพระ บางองค์ก็ถูกล้างผิวออกคงเพราะอยากมองเห็นเนื้อมวลสาร (นำภาพมาลงให้ชมทั้งสองแบบอย่าง)

รูปเหมือนสมเด็จโต

    รูปเหมือนสมเด็จโตแบบครึ่งซีกด้านหลังเรียบ พิมพ์นี้มีสร้างในวาระต่อๆมาด้วยลักษณะคล้ายกันแต่ต่างที่มิติความลึกของพิมพ์ หน้าของสมเด็จโตผิดเพี้ยนจากพิมพ์นี้ไปบ้างแต่ก็สวยงามไปอีกแบบ องค์นี้ลงรักชาดเก่า เนื้อมวลสารแห้งละเอียด ขนาดแบบตั้งบูชาได้ไม่ใหญ่นัก

พระสมเด็จ พิมพ์พิเศษ(ช่างหลวง)

    พระสมเด็จ พิมพ์พิเศษ ที่ออกแบบโดยช่างหลวง โดยได้แบบอย่างมาจากพุทธศิลป์คุปตะ ที่องค์พระครองผ้าที่มีความบางแบบแนบเนื้อ เนื้อมวลสารออกเหลืองเป็นลักษณะเนื้อมวลสารของพระสมเด็จพิมพ์พิเศษที่ให้ได้เห็นอยู่ในหลายๆพิมพ์
   พระทั้งสององค์ที่นำมาลงเป็นพระพิมพ์เดียวกันต่างที่รูปทรง องค์หนึ่งเป็นทรงสี่เหลี่ยมตัดขอบหลังเรียบ ส่วนอีกองค์เป็นทรงรีขอบโค้งหลังมีความนูนเล็กน้อย

พระสมเด็จโต พิมพ์พุทธกวัก

   พระสมเด็จ พิมพ์พุทธกวัก โรยผงทองบางสะพาน พิมพ์นี้พบเห็นน้อย ส่วนพิมพ์พุทธกวักที่มีสร้างในสายสกุลวังมีความแตกต่างที่พิมพ์สายสกุลวังจะมีความพิถีพิถันมากกว่าเพราะช่างหลวงแกะแม่พิมพ์ ส่วนองค์ในภาพที่เห็นน่าจะเป็นช่างราษฏร์แกะถวาย องค์พระมีขนาดย่อมกว่าพระสมเด็จขนาดมาตรฐานลงมาหน่อย เนื้อละเอียดหนึกนุ่ม ธรรมชาติความเก่าได้อายุ ขยายภาพจะเห็นมวลสารมากมาย ทั้งผงทอง ชิ้นส่วนหยก เม็ดพระธาตุ

ชิ้นส่วนหยกมองเห็นด้วยกล้องขยาย10x

ผงทองขนาดเล็กใหญ่แตกต่างกัน

เม็ดพระธาตุ